Jeugd uitgelicht

Jeugd uitgelicht

Zelfbeeld en eigenwaarde van adolescenten en jongvolwassenen met speciale focus op hygiëne, persoonlijke verzorging en cosmetica

Hoe generatie Z een gevoel van eigenwaarde ontwikkelt: van verlies van controle tot aanpassing. Een diepgaande representatieve psychologische studie van rheingold salon in opdracht van Nederlandse Cosmetica Vereniging (NCV)

De ontwikkeling van eigenwaarde in deze turbulente tijd is de focus van deze diepgaande representatieve psychologische studie inclusief de rol van cosmetica, onder adolescenten en jongvolwassenen tussen de 14 en 21 jaar, uitgevoerd door rheingold salon in opdracht van de NCV. Deze studie bouwt voort op een onderzoek onder Duitse jongeren, dat de basis vormt voor de resultaten. Rheingold salon heeft een deel in Nederland uitgevoerd en zich daarbij met name gericht op de verschillen en overeenkomsten. We waren niet alleen geïnteresseerd in de waarden van jongeren, maar ook in de onderliggende redenen: Waarom en hoe komen deze waarden tot stand? Daarnaast wilden we weten welke rol lichaam en/of uiterlijk spelen in de belevingswereld van deze doelgroep.
Welke invloed heeft uiterlijke verzorging op hun eigenwaarde? Kunnen cosmetica en schoonheidsproducten jonge mensen ondersteunen in deze fase van zelfontdekking?
De resultaten van dit diepgaande psychologische onderzoek laten een onthullend beeld zien van jongeren, met daarbij ook aspecten die ze meestal liever verborgen houden.

1. Verlies van vertrouwen – Verlies van controle op alle niveaus

Het is voor alle respondenten belangrijk om een masker hoog te houden, niet de controle te verliezen en grip op zichzelf te houden. In Nederland en in Duitsland willen jongeren conflicten en diepgang vermijden. Emotionele diepgang is moeilijk voor hen; ze willen gewoon “sociaal” (NL) of “leuk” (NL, DUI) zijn.
De reden hiervoor is dat jongeren op minstens drie niveaus een verlies van controle ervaren: fysiek, in het gezin en sociaal. Er is bijna geen kind dat niet minstens één uiteengevallen gezin kent of er zelf deel van uitmaakt. Er zijn maar weinig adolescenten die niet al op jonge leeftijd in de maatschappij zijn geconfronteerd met het woord “crisis”, of het nu gaat om de financiële of de vluchtelingencrisis. En het komt maar zelden voor dat jongeren zich niet enorm generen om de lichamelijke veranderingen die ze doormaken en daarom veel moeite doen om deze veranderingen te “verbergen”. Dit alles is vanuit psychologisch oogpunt nauw met elkaar verweven en leidt tot een verlies van basisvertrouwen.

  1. Fysiek verlies van controle:
    De puberteit is een moeilijke tijd en dat is altijd al zo geweest. Net als alle generaties voor hen, kampen de jongeren van vandaag met puistjes, vet haar en onaangename lichaamsgeuren. Ze vinden al deze dingen walgelijk en gênant omdat het tekenen zijn van hormonale veranderingen en hun ontluikende seksualiteit. Jongeren voelen dit verband aan en verbergen het daarom zo goed als ze kunnen. De ultra-ervaren “porno-generatie” (veel jongeren zijn al sinds de basisschool bekend met pornografie) vindt hun eigen seksualiteit bijzonder gênant. Want gewoon knuffelen en hand in hand lopen, de eerste zoen en de eerste verliefdheid vormen een groot contrast met wat op de diverse mediakanalen wordt getoond. Vooral de instabiliteit van de puberteit, de hormonale stemmingswisselingen en de lichamelijke veranderingen, die de meeste jongeren “walgelijk” vinden, worden tegenwoordig als verontrustend ervaren. Dit alles ligt buiten de controle van de jongere en vormt slechts een onderdeel van de onbeheersbare algehele structuur van het gezin en de maatschappij.

    Bijna alle jongeren willen het verlies van controle over hun lichaam zo onzichtbaar mogelijk houden en zo verzorgd mogelijk voor de dag komen. Ze besteden dan ook meer tijd en geld aan hun uiterlijk dan alle generaties voor hen. Het belangrijkste voor hen is om de controle terug te krijgen; en het fysieke niveau is hiervoor de beste optie. Cosmetica zijn dus existentieel voor Nederlandse jongeren: 50% gebruikt cosmetica om zich veiliger te voelen, zodat ze niet stinken of slechts enkele puistjes hebben (top 2 antwoorden), en 78% zegt dat cosmetica hun in het algemeen een veiliger gevoel geeft.
     
  2. Maatschappelijk verlies van controle:
    Het gevoel van de jongeren dat ze de controle verliezen wordt versterkt door de huidige maatschappelijke situatie van de jongeren, bijvoorbeeld door de politieke situatie rond immigratie, de financiële crisis en klimaatverandering.
    “Milieuproblemen en zo. Ik probeer er niet over na te denken omdat het me verontrust.”
    “Een tekort aan appartementen, problemen met woonruimte, die zijn er; en daar moeten we mee dealen.
     Je kunt hier niks vinden, er zijn zoveel mensen uit al die landen die er recht op hebben.”
     “Wat als een Somalisch gezin het appartement van mijn beste vriend inpikt?” (Er is veel angst merkbaar. Ze zijn niet openlijk rechts, maar het hangt wel in de lucht.)

    Maar het “onveilige” basisgevoel dat jongeren hebben, wordt ook beïnvloed door de generatie van hun ouders: Niets is zeker, alles is relatief, en gezinnen vallen steeds vaker uit elkaar.
     
  3. Verlies van controle binnen het gezin
    De jongeren zijn open over hun moeilijke gezinssituatie en hun lot. Slechts enkele van de jongens en geen van de meisjes zegt dat ze in een beschermde omgeving leven. Zelfs als er het eerste gezicht niets aan de hand lijkt, valt het masker al na een paar vragen af.
    Een groot deel van de 16- tot 21-jarigen in Nederland groeit op in een vrij “kwetsbare gezinssituatie.” Ze hebben scheidingen meegemaakt, een patchworkgezin met nieuwe partners of ouders, nieuwe broers en zussen en schoolwisselingen, verhuizingen, en niet zelden ook verwaarlozing. In tegenstelling tot de ervaring van vroegere generaties, zijn de huidige gezinssituaties vanuit het perspectief van de jongvolwassenen niet erg stabiel.
     
    Dit is een factor die het gevoel van onzekerheid en verlies van controle versterkt.
    Veel van de respondenten ervaren thuis extreme gezinssituaties. Veel meisjes en jongens geven aan dat ze zich thuis alleen, genegeerd en/of emotioneel gekwetst voelen.
    Velen van hen missen vooral hun vader. In 31% van de gezinnen woont de vader niet meer bij de moeder. En over het algemeen is het voor 1/3 van de meisjes en 1/4 van de jongens moeilijk om tijd door te brengen met hun vader.

    En zelfs jongeren die opgroeien in een intact gezin, zien hoe gezinnen om hen heen afbrokkelen. Vrienden en klasgenoten worden opgevoed door alleenstaande moeders (of vaders) of in (voortdurend van samenstelling wisselende) patchworkgezinnen. Als hun ouders ruzie maken, vragen zelfs kleine kinderen zich al af: “Gaan ze nu scheiden?” Scheidingen zijn inmiddels zo gewoon dat ze vanzelfsprekend zijn geworden. Jongeren zien het als een onbeheersbaar deel van het leven en zijn er tegelijkertijd bang voor.
     “Mijn ouders hebben sinds vorig jaar constant ruzie. Sinds juni is het echt heel erg geworden. We hebben ze verteld dat we het heel naar vinden, maar dat hielp niet.” Daarom zegt 50% dat ze teleurgesteld zijn en vooral vertrouwen hebben in zichzelf.
    Ongeacht of hun gezinssituatie kwetsbaar of intact is, hopen alle jongeren op een stabiel leven. 83% van de ondervraagde jongeren willen een stabiel leven en 79% is vooral op zoek naar stabiliteit en veiligheid.
     

2. Hoe krijg je de controle terug? – Strategieën van Nederlandse jongeren

Jongeren hebben een aantal strategieën ontwikkeld om de controle terug te krijgen. De belangrijkste is natuurlijk om jezelf – je eigen emoties, lichaam en hormonen – onder controle te houden.

  1. Aanpassing is de nieuwe rebellie
    In plaats van in opstand te komen, accepteren de meeste Nederlandse jongeren deze omstandigheden en kwetsbare situaties, met als enig doel om de controle terug te krijgen. Ze proberen zich niet al te veel zorgen te maken en doen alsof hun gezinssituatie goed is, zelfs als ze geen contact hebben met hun ouders. Bovendien geven ze hun ouders bijna nooit de schuld, alsof het hun plicht is om overal begrip voor te hebben. “Ik neem het mijn ouders niet kwalijk, ik geloof dat ze van me houden, maar alle stiefkinderen lijken soms belangrijker te zijn, omdat ze grote problemen hebben die ik niet heb, dus dat accepteer dan maar.”
    Sommige jongeren hebben een soort afspraak met hun broers en zussen; ze rekenen op hen en voelen zich vrij veilig zolang ze maar niet helemaal alleen zijn.
    Nederlandse jongeren kunnen en willen bijna alles accepteren – dat is een grote, unieke kracht van de Nederlandse jeugd. Wederzijdse acceptatie is belangrijk. Of je nu een eigenaardige, autistische vriend hebt, veganistisch bent, je vader afwezig is of je haren op je benen hebt. 66% van de jongeren wil zich aanpassen aan de verwachtingen van hun omgeving. 53% wil niet negatief opvallen. Maar ze betalen een prijs voor hun conformisme
  2. Dromen opofferen voor stabiliteit
    Voor 78% van de jongeren is een normaal en veilig leven hun grootste droom. Veel Nederlandse jongeren hebben geen hoge eisen en verwachtingen voor de toekomst.

    Velen dromen van een normaal en nogal gestructureerd leven. Daarbij offeren ze hun dromen op of ontwikkelen ze niet eens een visie of dromen: “Iets wat je heel graag doet? Heb je dat niet?” Antwoord: “Niet echt. Ik vind het fijn om geen dromen te hebben.”Je aan alles en iedereen aanpassen leidt over het algemeen tot meer onverschilligheid. Of vanuit een psychologisch perspectief: tot een verlies van dromen en levensplannen. Op het eerste gezicht lijkt het ze niet te interesseren wat ze later worden; het belangrijkste is om sociaal te zijn, niet op te vallen en de kost te verdienen.
  3. Sociaal zijn versus veel geld verdienen - om zekerheid te krijgen
    De meeste meisjes hebben een vaag plan in plaats van een echte passie voor een bepaald iets. Over het algemeen hopen ze dat ze later tevreden zullen zijn en dat alles op de een of andere manier soepel zal blijven verlopen. En vooral: Ze willen sociaal en leuk zijn. 62% van de meisjes ziet zichzelf vooral als een sociaal persoon. “Ja, dat je gewoon een sociaal leuk mens bent met wie mensen graag vrijwillig tijd besteden. En die ook moeite in je steken om je te zien.”

    Vooral de jongens zeggen dat ze veel geld willen verdienen. Geld verdienen is van primair belang; het “hoe” is secundair. Ook hier houden de meesten zich er niet mee bezig hoe ze willen dat hun leven er later uitziet. Veiligheid is hun topprioriteit. 60% van de jongens zegt dat ze bijna alles zouden doen om geld te verdienen. “Ik wil alles voor elkaar hebben en een goede baan hebben voordat ik 30 ben. Ergens een specialist in zijn. Het moet geld verdienen. Tussen de 2000 en 3000.”
  4. Cosmetica: optimalisatie van de buitenkant is existentieel
    In de ogen van de jongeren valt het verlies van controle in de maatschappij en in het gezin buiten hun invloedssfeer, ook al passen ze zich aan waar en wanneer ze maar kunnen. Maar als het om hun eigen lichaam gaat, proberen ze de controle terug te krijgen. Ze kunnen zich ontdoen van walgelijke en smerige aspecten, nare geuren en schilfers. Jongeren willen via de buitenkant weer controle krijgen over hun innerlijke leven; verzorging, make-up, kapsels en haarstyling dragen daar allemaal een beetje aan bij. Dit zijn natuurlijk niet de enige mogelijkheden. Maar deze producten staan dichter bij het lichaam dan bijvoorbeeld kleding en dus dichter bij wat jongeren bijzonder onaangenaam vinden. 85% van de meisjes en 71% van de jongens gebruiken cosmetica om zich veiliger te voelen. 73% zegt dat uiterlijke verzorging heel belangrijk is in hun leven.

    56% gelooft dat je aan iemands uiterlijke verzorging kunt zien wat voor een persoon het is. Aan de hand van hoe verzorgd iemand eruit ziet, bepalen zij of en in hoeverre anderen hetzelfde verlangen naar controle hebben als zijzelf. Ouders die bijvoorbeeld de nagellak van hun dochters interpreteren als een uitdrukking van oppervlakkigheid – en meisjes hebben tegenwoordig dozen vol nagellak – zouden er goed aan doen te begrijpen dat wat op het eerste gezicht over uiterlijk lijkt te gaan, tegenwoordig echt een existentieel probleem is. Als jongeren het hebben over wimpers, gel en naar de kapper gaan, onthullen ze diepere problemen. Ze praten dan over hoe ze proberen hun innerlijke leven te ordenen en grip te krijgen op hun leven. Zo ontwikkelen ze een deel van hun gevoel van eigenwaarde. Broze nagels, daarentegen, verontrusten jongeren en zijn een afspiegeling van hun innerlijke chaos.

3. Uiterlijke verzorging voor het gemak

Uiterlijke verzorging is een centraal onderdeel van de Nederlandse gemakscultuur. Het geeft jongeren een gevoel van zekerheid en een groter gevoel van eigenwaarde. Ze passen zich aan en neutraliseren hun uiterlijk. Ze beheersen hun gevoelens en hopen zo kwetsbare omstandigheden te verhelpen.

Het is dan ook niet verwonderlijk dat een relatieve groot deel van de jongeren dagelijks of meermaals per dag cosmetica gebruikt. Jongeren steken veel meer tijd en geld in uiterlijke verzorging dan vroeger. (Zie voor meer detailsde infographic ‘Frequency of product usage’)

Als we kijken naar genderspecifiek gebruik, blijkt dat 69% van de meisjes mascara gebruikt, en 62% gebruikt minstens 1 à 2 per week make-up/foundation, ook al doen ze in de interviews alsof ze deze producten niet erg belangrijk vinden.

Producten zijn enerzijds belangrijk voor het terugwinnen van controle en anderzijds voor het versterken van het gevoel van eigenwaarde. Daarnaast is het concrete dagelijkse of wekelijkse gebruik van veel producten belangrijk voor de persoonlijkheid. 71% van de jongens in de enquête vindt haarstylingproducten belangrijk voor hun persoonlijkheid, terwijl 68% van de meisjes lichaamsscheerproducten belangrijk vindt en 67% vindt dat mascara het belangrijkste beautyproduct is.

Het belangrijkste is om het effect van de producten onder controle te krijgen. De producten moeten aantoonbaar het beloofde effect opleveren: voor 86% is dat het belangrijkst. Ruim 80% van de jongeren zegt dat de geur van de producten en hoe ze zich erbij voelen bijna net zo belangrijk is. De producten zelf moeten echter net zo visueel aantrekkelijk zijn als de mensen die ze gebruiken: 65% vindt dat het product er mooi uit moet zien en 56% vindt dat de verpakking mooi moet zijn, als uitdrukking van de waarden van jongeren.

4. “Eigenwaarde in een flesje”?

Voor jongeren zijn cosmetische producten een zelfgekozen metgezel in de ontwikkeling van hun gevoel van eigenwaarde. Producten die ze helpen om te gaan met het ongrijpbare en oncontroleerbare zijn van groot belang voor hun eigenwaarde. De diverse producten verschillen echter in hun belang bij het tot stand brengen van controle en het versterken van het gevoel van eigenwaarde. Aan de ene kant zijn er producten die, vooral op jongere leeftijd, helpen om alles wat gênant is te verbergen. Zoals deodorant, shampoo, haarstylingproducten en concealers voor acne. En dan zijn er nog producten die jongen of meisjes ondersteunen bij de ontwikkeling van een eigen imago: parfum, lippenstift, baardverzorging en gezichtsverzorging. Enkele voorbeelden:

Deodorant om pesten tegen te gaan
Deodorant is voor jongeren een van de belangrijkste producten als het gaat om het beschermen en ondersteunen van hun eigenwaarde. 84% van de jongeren gebruikt dagelijks of meermaals per dag deodorant en 89% vindt deodorant heel belangrijk voor het versterken van hun eigenwaarde en persoonlijkheid. Als de puberteit begint, krijgen jongen het letterlijk “heet”. Opvliegers komen in alle mogelijke situaties voor. De geur van zweet, veroorzaakt door feromonen, wordt als verontrustend en gênant ervaren; een nieuwe, tot dan toe onbekende geur. Jongeren die geen deodorant gebruiken, worden afgewezen of zelfs gepest.
Achter dit alles gaat een heel ander verhaal schuil. Deodorant wordt gebruikt om de opkomende seksualiteit te verhullen. En dit deel van het verhaal houden ze ook vaak verborgen voor hun ouders. Jongeren gebruiken thuis meestal geen deodorant, maar vaak wel op zodra ze van huis zijn. “Toen ik voor het eerst deodorant wilde, zei mijn moeder: “Mijn moeder vroeg me om deodorant te gebruiken, sindsdien gebruik ik het.” “Ik wil niet stinken.” “Het is heel gênant als je opvalt omdat je geen deodorant gebruikt.”

Haar op zijn plaats houden met haarstylingproducten
Haarverzorging speelt een belangrijke rol voor alle geïnterviewde jongeren, maar vooral voor jongens en jonge mannen. 58% gebruikt dagelijks of meermaals per dag haarverzorgingsproducten. Jongeren besteden veel aandacht aan hun kapsel. Gestyled haar wordt beschouwd als perfectie en laat zien dat je een goede en nette indruk wilt maken.
Onverzorgd haar is een uitdrukking van onstabiele, fragiele omstandigheden en oncontroleerbare seksualiteit. Bovendien zijn haarstylingproducten voor jonge mannen van bijzonder belang: ze wekken de indruk dat alles op zijn plaats zit en stabiel is, ook wanneer ze hun eerste stappen als man zetten: “Ik heb liever een verzorgd iemand naast me staan dan een idioot die net uit bed is gekropen met vet haar.” 50% vindt dat ze hun persoonlijkheid kunnen versterken met behulp van haarstylingproducten.

Conclusie:
Lichaams- en schoonheidsverzorging spelen een centrale rol in het leven van de hedendaagse adolescenten en jongvolwassenen. In een tijd waarin ze te maken hebben met onzekerheden en verlies van controle, is een aantrekkelijk en net uiterlijk een belangrijke ondersteuning bij de overgang naar volwassenheid. Het gevoel er goed uit te zien versterkt jongeren in hun contacten met leeftijdsgenoten en in andere sociale contacten. Het geeft ze een positieve waardeoriëntatie in een buitenwereld die steeds ondoorzichtiger wordt en biedt bescherming tegen gevoelens van onzekerheid die het gevolg zijn van fysieke veranderingen tijdens de puberteit. Jongeren maken bewust en zelfbewust gebruik van cosmetica en beautyproducten om de gewenste effecten te bereiken, vaak als onderdeel van een dagelijkse routine.
Nederlandse jongeren zijn zeer goed in staat om zich aan te passen aan schoonheidsidealen, levensfasen en gezinssituaties. Ze zijn over het algemeen op zoek naar een stabiel en veilig leven. Cosmetica zijn natuurlijk slechts een kleine ondersteuning in de hele context waarin ze gevoelens van onveiligheid, verlies van controle en instabiliteit ervaren.
 
Youth undisguised
Feiten over het onderzoek:
De bevindingen over het onderwerp adolescenten, jongvolwassenen en cosmetica zijn verkregen uit productonafhankelijke enquêtes zonder ondersteuning. De bevindingen zijn niet beïnvloed via productvragen en niet bedoeld voor productgerelateerd marktonderzoek. In het kader van het kwalitatieve onderzoek zijn focusgroepen en individuele diepte-interviews gehouden in Nederland (Amersfoort) en Duitsland (Keulen, Hamburg, Dresden en München). In totaal namen 16 jongens en meisjes in Nederland en 56 jongens en meisjes in Duitsland tussen 14 en 21 jaar deel aan het onderzoek.
Voor het representatieve kwantitatieve onderzoek zijn meer dan 2.000 mensen ondervraagd in een online panel; meer dan 1.000 in elk land.